Co to jest, skąd się bierze, jak wpływa na zdrowie i jakie są normy.
PM2.5 to jedno z najważniejszych zanieczyszczeń powietrza dla zdrowia — i w Polsce często największy problem, zwłaszcza zimą. Poniżej wyjaśniamy spokojnie, czym jest, dlaczego ma znaczenie i co możesz zrobić.
PM2.5 to drobny pył zawieszony — cząstki unoszące się w powietrzu o średnicy poniżej 2,5 mikrometra. Dla porównania: ludzki włos ma około 70 mikrometrów, więc taka cząstka jest od niego około 30 razy cieńsza. Są niewidoczne gołym okiem.
Właśnie ich rozmiar decyduje o zagrożeniu. Są tak małe, że nie zatrzymują się w nosie ani gardle — wnikają głęboko do płuc, a najdrobniejsze przedostają się nawet do krwiobiegu i rozchodzą po całym organizmie.
PM2.5 powstaje głównie ze spalania. Najważniejsze źródła to: ogrzewanie domów (piece węglowe i na drewno), ruch samochodowy (szczególnie silniki diesla), przemysł oraz elektrownie. Część cząstek tworzy się też w samym powietrzu z innych gazów.
W Polsce zimą dominującym źródłem jest tzw. niska emisja — dym z domowych pieców i kotłów. Dlatego stężenia PM2.5 są najwyższe w sezonie grzewczym, w mroźne, bezwietrzne dni, gdy dym nie ma jak się rozproszyć.
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) długotrwałe wdychanie PM2.5 wiąże się ze zwiększonym ryzykiem chorób serca i płuc oraz z krótszą oczekiwaną długością życia. Krótkie skoki stężeń — na przykład w smogowe zimowe dni — nasilają objawy u osób z astmą i chorobami układu oddechowego.
Najbardziej narażone są dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami przewlekłymi. To one w pierwszej kolejności powinny ograniczać przebywanie na zewnątrz przy wysokich stężeniach.
WHO w wytycznych z 2021 roku zaleca, aby średnie dobowe stężenie PM2.5 nie przekraczało 15 µg/m³, a średnie roczne — 5 µg/m³. Im niżej, tym lepiej: WHO podkreśla, że nie istnieje próg, poniżej którego pył jest całkowicie bezpieczny.
Gdy na stronie miasta widzisz wartość PM2.5 znacznie powyżej 15 µg/m³, oznacza to, że danego dnia warto zachować ostrożność.
W dni z wysokim PM2.5: ogranicz intensywny wysiłek na zewnątrz (bieganie, rower), zamknij okna w godzinach najgorszej jakości powietrza (zwykle wieczorem i w nocy zimą), a w domu rozważ oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA, który skutecznie wyłapuje drobny pył.
Jeśli należysz do grupy wrażliwej lub masz objawy (kaszel, duszność), skonsultuj się z lekarzem — te wskazówki nie zastępują porady medycznej.
Źródło danych: Europejska Agencja Środowiska (EEA). Normy zdrowotne: WHO Global Air Quality Guidelines 2021. Ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.