Co to jest, skąd się bierze, jak wpływa na zdrowie i jakie są normy.
Benzo(a)piren to jedno z najbardziej niepokojących zanieczyszczeń w polskim powietrzu, zwłaszcza zimą. Jest rakotwórczy, a w wielu miastach jego stężenia znacznie przekraczają normy.
BaP należy do grupy wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA). Powstaje przy niepełnym spalaniu materiałów organicznych — zwłaszcza węgla i drewna.
W powietrzu występuje głównie związany z drobnym pyłem (PM2.5), więc wnika głęboko do organizmu razem z nim.
Najważniejszym źródłem w Polsce jest domowe ogrzewanie — piece i kotły na węgiel i drewno, zwłaszcza stare i źle eksploatowane. Dlatego jego stężenia gwałtownie rosną zimą, w sezonie grzewczym.
Dokładają się także niektóre procesy przemysłowe i spaliny samochodowe.
Benzo(a)piren jest substancją rakotwórczą — długotrwałe narażenie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem nowotworów, w szczególności płuc. WWA mogą też wpływać na rozwój dziecka w łonie matki.
Z tego powodu przekroczenia norm BaP zimą są traktowane poważnie, mimo że gaz nie daje natychmiastowych objawów.
Norma UE dla BaP to średnioroczne stężenie 1 ng/m³ (nanograma na metr sześcienny). W wielu polskich miastach zimą wartość ta jest wielokrotnie przekraczana.
Ponieważ BaP jest związany z pyłem PM2.5, te same działania pomagają: ograniczenie wysiłku na zewnątrz w smogowe dni, zamykanie okien w godzinach najgorszej jakości powietrza i oczyszczacz z filtrem HEPA w domu.
W skali miasta kluczowa jest wymiana starych pieców — to główne źródło BaP.
Źródło danych: Europejska Agencja Środowiska (EEA). Normy zdrowotne: WHO Global Air Quality Guidelines 2021. Ta strona ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.