De meest bewaakte stof voor de gezondheid — en waarom.
PM2.5 zijn de fijnste deeltjes die wij meten. Hun doorsnede is kleiner dan 2,5 micrometer — ongeveer dertig keer dunner dan een haar. Juist die kleinheid maakt ze gevaarlijk: ze dringen tot diep in de longen door en bereiken zelfs de bloedbaan.
Microscopisch kleine deeltjes die in de lucht zweven. Zo fijn dat ze de natuurlijke verdediging van neus en keel passeren, tot in de longblaasjes komen en deels in het bloed terechtkomen.
In Nederland zijn houtstook door particulieren (open haarden en oude kachels, vooral op windstille winteravonden), wegverkeer en industrie belangrijke binnenlandse bronnen. Daarnaast draagt de landbouw bij: ammoniak uit veehouderij vormt in de lucht zogeheten secundair fijnstof.
Een flink deel waait bovendien met de wind mee uit het buitenland — en andersom. Daarom stijgen de concentraties vooral in koude, windstille periodes, wanneer kachels branden en de lucht onder een inversielaag blijft hangen.
Omdat ze zo diep doordringen, is PM2.5 de stof die het sterkst samenhangt met gezondheidseffecten op lange termijn: hart- en vaatziekten, longaandoeningen en een kortere levensverwachting. Ook kortdurende pieken geven meer klachten bij astma en luchtwegaandoeningen.
De WHO adviseert sinds 2021 om jaargemiddeld niet boven 5 µg/m³ uit te komen en per dag niet boven 15 µg/m³ — veel strenger dan de oudere Europese grenswaarden. Veel Nederlandse steden voldoen aan de EU-norm maar zitten nog boven het WHO-advies.
Beperk op dagen met veel vervuiling zware inspanning buiten en ventileer op de schoonste uren. Stook je hout, doe het dan alleen met droog hout in een moderne kachel — en liever niet op windstille dagen. Binnenshuis helpt een luchtreiniger met HEPA-filter tegen fijnstof.
Databron: Europees Milieuagentschap (EEA). Gezondheidsnormen: WHO-richtlijnen luchtkwaliteit (2021) en EU-grenswaarden.